از هزليات آنان بسنده مىكنيم : مولانا فخر الدين على صفى در فصل سوم « در لطايف سپاهيان با پادشاهان » مىنويسد : « پادشاهى ، از حاضران مجلس خود لعزى پرسيد : كه آن چيست ، كه پار نرسيد و امسال نمىرسد و سال آينده نخواهد رسيد ؟ سپاهى حاضر بود و گفت : « آن مرسوم منست » ( يعنى جيره و مواجب ) پادشاه بخنديد و بفرمود : تا مرسوم دوساله او را از خزينه نقد دادند . . . » « 1 » نمايندگان فرهنگ و ادبيات فارسى در عهد سلاجقه در دوره غزنويان چنان كه ديديم غير از شعراى نامدار ، نويسندگان و دانشمندان بزرگى ظهور كردند ، كه از آن جمله بديع الزمان همدانى است ، كه كتاب مقامات او در عربى ، شهرت دارد و نيز ابو على مسكويه ، كه كتاب تجارب الامم و تعاقب الهمم او در تاريخ عمومى ممالك اسلامى قابل توجه است . ديگر از فضلاى بنام اين دوره شيخ ابو على سينا و ابو ريحان بيرونى است كه شرح خدمات علمى و فرهنگى آنان در ديگر مجلّدات تاريخ اجتماعى ايران ( ضمن بحث در سير علوم و افكار بعد از اسلام ) به تفصيل به‌نظر خوانندگان خواهد رسيد . از مورخان بزرگ اين دوره ابو الفضل بيهقى است كه مىگويند تاريخ مفصلى در 30 جلد نوشته كه از آن ، جز تاريخ جامع و گرانبهاى مسعودى معروف به تاريخ بيهقى چيز ديگرى باقى نمانده است . در عصر سلاجقه نثر فارسى همچنان به سير تكاملى خود ادامه داد . از كتب عرفانى اين دوران كتاب كشف المحجوب ابو الحسن غزنوى است كه در شرح حالات و عقايد مشايخ صوفيه است . ديگر از كتب معروف عرفانى اين دوره ، كتاب اسرار التوحيد فى مقامات شيخ ابو سعيد و كتاب تذكرة الاولياء است كه اولى را محمد بن منوّر از احفاد شيخ ابو سعيد به

--> ( 1 ) . فخر الدين على صفى : لطايف الطوايف به اهتمام ، احمد گلچين معانى ، ص 127 .